Kees Posthumus (links op het affiche) is verhalenverteller en kerkjournalist. Jaarlijks treedt hij circa tachtig keer op met zijn voorstellingen, overal in het land en meestal in kerken. Dat zijn voor de ene helft voorstellingen waarin hij bijbelverhalen opnieuw vertelt, voor de andere helft zijn dat grote voorstellingen zoals ‘Calvijn op bezoek’, ‘Arminius! Rekkelijk!’, ‘Menno Simonszoon’ en – dit jaar -  ‘Op het leven!’ waarin joodse, christelijke en islamitische verhalen broederlijk bijeen zijn gebracht in een muzikale voorstelling.

Door: Greco Idema

Wat heb je met het jodendom en de islam?
“Aan de joodse traditie dank ik het verhaal van de uittocht uit Egypte. Dat is een richtinggevend verhaal in mijn leven. Je hoeft nooit te blijven waar je ongelukkig bent, onderdrukt wordt, onvrij bent. Er is altijd een weg naar de vrijheid en God gaat die weg met jou mee. Daarnaast waardeer ik in het jodendom de eindeloze discussie over teksten en regels, waarin allerlei opvattingen en interpretaties naast elkaar kunnen bestaan.
De islam leerde ik kennen toen ik bij de Gereformeerde Kerken in Nederland een werkkamer deelde met iemand die was aangesteld voor de interreligieuze dialoog. Voor deze kerken heb ik destijds een brochure geschreven over ‘ontmoeting met moslims’. De islam komt verder vaak ter sprake, omdat mijn vriend islamoloog/arabist is.”

Waarom ben je ’Op het leven!’ gaan ontwikkelen en niet een stuk over bijvoorbeeld ‘De geheimen van het Vaticaan’?
“De afgelopen jaren speelden wij drie grote helden uit de Nederlandse kerkgeschiedenis: Calvijn (protestanten), Arminius (remonstranten) en Menno Simonszoon (doopsgezinden). Ik was toe aan iets geheel anders! Even geen kerkpolitiek, kerkgeschiedenis of kerkhelden. Wat mij fascineerde, was dat de interreligieuze dialoog vaak over leerstukken gaat, terwijl de verhalen, die de grote tradities kennen, zelden worden verteld. Het zijn juist die verhalen die ons met elkaar verbinden. Dogma’s verdelen, verhalen verbinden; dat is ook het motto bij deze voorstelling.
De wil om iets bij te dragen aan begrip tussen de grote godsdiensten komt ten diepste voort uit mijn pacifisme. Ik ben dienstweigeraar en zat daarom in 1984 een maand in de gevangenis. Vrede is ermee gediend als gelovigen uit de verschillende godsdiensten respectvol en vriendelijk met elkaar omgaan.”

Heb je hulp gehad bij de voorbereiding van joden en moslims?
“Nee. Ik ben een onafhankelijke theatermaker en wilde mij niet vooraf laten sturen, of zelfs laten informeren. Mijn vrijheid is mij lief. Het hielp natuurlijk wel dat mijn partner islamoloog is en dat ik zelf via mijn studie theologie kennis heb van de joodse traditie. De voorstelling is geregisseerd door Heleen Hennink, haar hulp en invloed is van groot belang geweest.
Ik koos de lijn ‘van geboorte naar dood’ en zocht daar zelf verhalen bij uit de drie tradities. De voorstelling begint met drie nieuwe versies van de geboorteverhalen, van Mozes, Jezus en Mohammed. Daarna komen in verschillende verhalen levensfasen en thema’s aan de orde. Wij eindigen met een paar goede grappen rond de dood, uit de traditie van Nasreddin Hodja.”

Waarom moeten wij – joden, christenen én moslims – het stuk écht gaan zien?
“Joden, christenen en moslims moeten het stuk echt gaan zien om hun eigen verhaal te herkennen én verrast te worden door de verhalen van de anderen. Er treedt verwarring op: was dit nu ‘ons’ verhaal, of toch niet? Vooral de verhalen uit de islam verwarren de christelijke kijkers: het is een doorgaans vreemde, oosterse wereld, met begrippen en vertelmotieven die vreemd zijn. Maar verwarring is iets moois, er komen vaak nieuwe inzichten uit voort.
Ik denk dat de voorstelling zeker ook geschikt is voor niet-christenen. Laatst reageerde een moslima op de voorstelling, getroffen door het geboorteverhaal van haar Mohammed, verrast door de verhalen van de anderen.”

Wat vind je zelf het mooiste gedeelte van het stuk?
“Het mooiste, spannendste, gedeelte vind ik het verhaal over de twee broers, waarvan er een wordt achtergelaten in een put. Dat is Jozef, denken christenen direct. Nou, dus niet. Dat verhaal is verrassend, door de wendingen in het verhaal, door zijn oosterse invloeden, door de verschijning van djinns (een soort geesten), door allerlei effecten als slapstick en geluiden. Dat is leuk om te spelen, het vraagt een perfecte timing. Wat mij ook telkens weer treft, is de emotie rond ‘de drie jongetjes’. Mozes, die moet onderduiken. Jezus, met zijn bijzonder geboorte. Mohammed, die al vroeg wees wordt. Door het zo te vertellen worden de drie grote voormannen herkenbare mensen, zoals jij en ik.”

Gaat je volgende stuk over lastige Polen in Nederland?
“Nee, zeker niet. Al was het alleen maar omdat mijn Pools niet zo goed is (ik heb het niet bijgehouden). Maar in ‘Op het leven!’ zit wel een actuele verwijzing naar vreemdelingenhaat: de situatie van het volk Israël in Egypte. Voor de goede verstaander is dat genoeg. Het vijanddenken dat de PVV versterkt, is gevaarlijk en bedreigend voor de vrede in de samenleving.”
De beste reactie daarop vind ik overigens: doorgaan het goede te doen. Verbindingen te leggen, bruggen te bouwen. Daarbij hecht ik wel aan het laten bestaan van de verschillen tussen de tradities. Anders wordt het al te snel ‘één pot nat’. Verschillen geven juist betekenis. Omdat iemand anders is dan jij, leer jij duidelijker te maken wat jouw overtuiging is, waar jouw hoop en geloof uit bestaan. En waarom je doet wat je doet.”

In kerken is zeker ook steun voor de PVV. Vind je dat lastig als toneelspeler die veel in kerken optreedt?
“Voor mij is de combinatie van sympathie met de PVV en geloof in de God van schepping, uittocht en opstanding een onmogelijke combinatie. Tegelijkertijd is iedereen vrij om te geloven wat hij of zij wil, om een politieke overtuiging aan te hangen. De angst voor de radicale islam begrijp ik wel. Maar dat vreemdelingenhaat dat probleem niet oplost, is duidelijk. Ongeacht de traditie: zodra religie en geloof zich mengen met macht en geweld, moeten alle alarmbellen gaan rinkelen. Ik zal er nooit mijn manier van spelen laten beïnvloeden door welke politieke partij dan ook.”

Greco Idema is hoofdredacteur van Bruggenbouwers. Voor meer informatie over ‘Op het leven!’: zie www.keesposthumus.nl