Voor welke religie zou je kiezen als je afscheid zou moeten nemen van je eigen religie? De redactie van Bruggenbouwers vroeg aan tientallen bekendere religieuze Nederlanders om deze vraag te beantwoorden in een artikel. De komende maanden kunt u deze artikelen allemaal lezen op Bruggenbouwers. De aftrap wordt verzorgd door cultuurtheoloog Frank G. Bosman. In 2011 werd Bosman tijdens de eerste Nacht van de Theologie uitgeroepen tot de meest spraakmakende theoloog van Nederland. Binnenkort verschijnt zijn boek God houdt wel van een geintje.

‘Niet dapper genoeg om Jood te zijn’

Geen moed genoeg om Jood te zijn,
Niet elegant genoeg voor neger
(Herman van Veen)

De vraag welke religie je zou aanhangen als je van je eigen geloof zou vallen, is een beetje als vragen naar de vrouw met wie je getrouwd zou zijn als de liefde van je leven niet tegen het mooie lijf zou zijn gelopen. Het is een ongemakkelijke vraag. Zowel voor je liefste (die geconfronteerd wordt met een onverwachte concurrent) als voor je second-best-liefde (die dan heel fijntjes te horen krijgt waarom ze net niet genoeg bij te zetten had). Maar ook voor degene die de vraag gesteld wordt, is het lastig, vooral als beide geliefden erbij staan en alles kunnen horen. Dat wordt dus omzichtig manoeuvreren. Ook bij de vraag naar je second-best-religie geldt die omzichtigheid.

Ik ben rooms-katholiek van geboorte, van gewoonte en van professie. Geboren in een rijk rooms-katholiek milieu (rijk in gewoontes, niet in geldelijk zin) voel ik mijzelf als vanzelfsprekend bij de moederkerk horen, zelfs als zij of haar kinderen in hun heilige hemd staan. De kerk is heilig omdat ze van Christus is, voor de rest is haar heiligheid vooral ook een strenge opdracht. Waarvan akte.

Gods eerste liefde
De rooms-katholieke kerk is natuurlijk gebaseerd op de overlevering van de daden en woorden van Jezus van Nazareth, die de Christus is. Dit geldt overigens voor alle christelijke kerken: Oost en West, voor en na de Reformatie. Jezus zelf was – ondanks het katholieke grapje over zijn moeder – in en in Joods. Net als ik in de katholieke kerk, werd Jezus geboren en opgevoed in de Joodse religie. In alles een Jood: geboren, besneden, opgeleid met de Tenach in de spreekwoordelijke hand, bekvechtend met al dan niet collega-Farizeëers, zoals moderne theologen nog steeds plachten te doen. Lid van Gods geliefde volk, Gods eerste liefde.

Verbond
Zoals het Joodse volk Gods eerste liefde is (en het christendom Zijn tweede), zo is mijn tweede liefde het Jodendom (en het christendom mijn eerste). Als ik geen katholiek zou kunnen zijn, zou ik Joods willen zijn. Behorend tot hetzelfde volk als Abraham, Isaac en Jacob. Sprekend de taal van Gods eerste zelfopenbaring – ik ben die is, van de Tien Geboden, van de opstandige Job en van het schitterend Hooglied. Weggehaald uit de Egyptische slavernij, in mijn lichaam het fysieke bewijs van Gods eerste verbond met mensen. Tweeduizend jaar traditie is een hoop, maar Melchisedeks erfenis is onversmaadbaar. ‘Het heil komt uit de Joden,’ schreef de krankzinnige (en katholieke) Fransman Léon Bloy. En wat voor een soort bizarre theologie hij er ook op nahield, dat adagium staat nog steeds als een huis.

Geboren
Natuurlijk is dit alles luchtfietserij. Niet alleen is de kans zeer gering dat ik de Catholica vaarwel zeg, maar ook (en vooral) je wordt geen ‘lid’ van de ‘Joodse kerk’ als van de katholieke of de hervormde. ‘Joods’ is niet alleen een religieuze entiteit, maar ook een etnische, doorgegeven via de moederlijke lijn. Niet voor niets kennen de Joden geen missionering of bekeringsdrang. Je bent Jood – eventueel geseculariseerd – maar Jood ben je en blijf je. Ik kan geen Jood worden, omdat ik geen Jood ben. En ik ben geen Jood omdat mijn moeder dat niet is.

Durf
Maar een groter probleem is: durf ik wel een Jood te zijn? Herman van Veen zingt in zijn Nederlandse bewerking van Jacques Brels beroemde Un Ami Pleurer: ‘Geen moed genoeg om Jood te zijn.’ En daarmee slaat ie de spijker op zijn kop. Als je ervoor zou kunnen kiezen Joods te zijn, dan kies je niet alleen voor Gods eerste liefde, maar ook voor een in bloed gedrenkte geschiedenis. Zonder er zelf ooit voor te hebben gekozen, zonder er ooit aanleiding toe te hebben gegeven, heeft het Joodse volk zeer veel moeten lijden. Helaas maar al te vaak aangedaan door Gods tweede uitverkoren volk, het christendom. De tempel vernietigd, het volk over de volkeren verspreid, gedwongen bekeerd, onterecht verantwoordelijk gehouden voor de pest, geplunderd, vernederd, gruwelijk vermoord. Heb ik de moed een gele ster te dragen? Ik denk het niet, ik ben niet moedig genoeg om Jood te zijn.

Het heil komt uit de Joden, Jezus, mijn Heiland.

Frank G. Bosman is cultuurtheoloog en verbonden aan de Tilburg School of Catholic Theology. Zie www.goedgezelschap.eu.